Tại sao lại bị nấm lưỡi? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Nấm lưỡi, thường được gọi là nấm miệng (oral thrush), là tình trạng nhiễm nấm Candida ở niêm mạc miệng, trong đó lưỡi là một vị trí thường gặp. Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều đối tượng, từ trẻ nhỏ đến người trưởng thành, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ như sử dụng kháng sinh, dùng thuốc corticosteroid dạng hít, đeo răng giả, khô miệng hoặc suy giảm miễn dịch.

Một điều cần lưu ý là lưỡi trắng không đồng nghĩa với nấm lưỡi. Mảng trắng trên lưỡi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy việc xác định đúng nguyên nhân rất quan trọng để lựa chọn cách xử trí phù hợp.

1. Nấm lưỡi là gì?

Nấm lưỡi là một dạng nhiễm nấm Candida trong khoang miệng, còn được gọi là oral candidiasis hoặc oral thrush.

Candida, đặc biệt là Candida albicans, vốn có thể tồn tại tự nhiên với một lượng nhỏ trong miệng, đường tiêu hóa và trên da mà không gây bệnh. Khi sự cân bằng của hệ vi sinh trong khoang miệng bị thay đổi hoặc sức đề kháng của cơ thể suy giảm, Candida có thể phát triển quá mức và gây nhiễm trùng.

Nấm không chỉ xuất hiện trên lưỡi mà còn có thể ảnh hưởng đến mặt trong má, lợi, vòm miệng, amidan hoặc phía sau họng.

2. Tại sao lại bị nấm lưỡi?

Không phải cứ có Candida trong miệng là sẽ bị nấm. Bệnh thường xảy ra khi có những yếu tố làm mất cân bằng hệ vi sinh hoặc làm suy yếu hàng rào bảo vệ của cơ thể.

Sử dụng thuốc kháng sinh

Đây là một trong những yếu tố thường gặp.

Kháng sinh có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh nhưng đồng thời có thể làm thay đổi hệ vi khuẩn bình thường trong cơ thể. Khi sự cân bằng này bị phá vỡ, Candida có thể phát triển quá mức và gây nhiễm nấm ở miệng.

Nguy cơ có thể tăng khi sử dụng kháng sinh kéo dài hoặc không phù hợp.

Sử dụng corticosteroid dạng hít

Một số người mắc hen suyễn hoặc bệnh phổi sử dụng thuốc corticosteroid dạng hít. Nếu sau khi sử dụng thuốc không súc miệng đúng cách, một phần thuốc có thể lưu lại trong khoang miệng và làm tăng nguy cơ nấm miệng.

Vì vậy, người sử dụng corticosteroid dạng hít nên tuân thủ hướng dẫn sử dụng và vệ sinh miệng sau khi dùng thuốc.

Suy giảm hệ miễn dịch

Người có hệ miễn dịch suy yếu có nguy cơ mắc nấm miệng cao hơn và bệnh cũng có thể khó kiểm soát hơn.

Một số tình trạng liên quan gồm HIV/AIDS, ung thư, điều trị hóa trị hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

Bệnh tiểu đường

Đường huyết kiểm soát kém có thể làm tăng nguy cơ nhiễm Candida, trong đó có nấm miệng. Vì vậy, trường hợp nấm miệng tái phát nhiều lần, đặc biệt khi không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, cần được đánh giá các bệnh lý nền nếu bác sĩ thấy cần thiết.

Khô miệng

Nước bọt đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường khoang miệng. Tình trạng khô miệng có thể làm thay đổi môi trường trong miệng và tạo điều kiện thuận lợi cho Candida phát triển.

Khô miệng có thể liên quan đến một số bệnh lý, thuốc đang sử dụng hoặc thói quen thở bằng miệng.

Đeo răng giả

Người đeo răng giả, đặc biệt khi răng giả không vừa khít hoặc vệ sinh không đúng cách, có thể tăng nguy cơ nhiễm nấm Candida.

Việc vệ sinh răng giả và chăm sóc khoang miệng đúng cách là một phần quan trọng để giảm nguy cơ nấm tái phát.

Hút thuốc lá

Hút thuốc cũng được xem là một yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nấm miệng và các vấn đề sức khỏe răng miệng khác.

3. Dấu hiệu nhận biết nấm lưỡi

Triệu chứng điển hình của nấm miệng là xuất hiện các mảng hoặc đốm màu trắng kem, hơi gồ lên trên lưỡi hoặc mặt trong má. Tổn thương cũng có thể xuất hiện ở lợi, vòm miệng, amidan hoặc phía sau họng.

Ngoài các mảng trắng, người bệnh có thể gặp:

• Đau hoặc rát trong miệng.
• Lưỡi đỏ, nhạy cảm hoặc đau.
• Cảm giác khó chịu khi ăn uống.
• Thay đổi hoặc giảm cảm giác vị giác.
• Cảm giác khô, ráp hoặc như có bông trong miệng.
• Nứt khóe miệng ở một số trường hợp.

Các mảng trắng do nấm có thể bong hoặc cạo ra, để lộ vùng niêm mạc đỏ bên dưới và đôi khi có thể chảy máu nhẹ.

Nấm lưỡi có gây khó nuốt không?

Trong những trường hợp nhiễm nấm lan xuống họng hoặc thực quản, người bệnh có thể xuất hiện đau hoặc khó nuốt, cảm giác thức ăn mắc lại ở cổ hoặc vùng ngực.

Đây là dấu hiệu cần được đánh giá y tế, đặc biệt ở người có hệ miễn dịch suy yếu.

4. Lưỡi trắng có phải là nấm lưỡi không?

Không phải lúc nào cũng vậy.

Đây là điểm nhiều người dễ nhầm lẫn.

Lưỡi có thể xuất hiện lớp phủ màu trắng do thức ăn, vi khuẩn, tế bào chết tích tụ giữa các nhú lưỡi. Tình trạng này có thể liên quan đến vệ sinh răng miệng chưa tốt, hút thuốc, khô miệng, thở bằng miệng hoặc một số yếu tố khác.

Ngoài nấm Candida, lưỡi trắng còn có thể liên quan đến:

• Lưỡi địa lý.
• Bạch sản niêm mạc.
• Lichen phẳng miệng.
• Một số bệnh nhiễm trùng.
• Tình trạng kích ứng hoặc chấn thương niêm mạc.
• Một số bệnh lý khác của khoang miệng.

Vì vậy, không nên tự kết luận “lưỡi trắng = nấm” và tự mua thuốc chống nấm sử dụng kéo dài. Nếu mảng trắng kéo dài, tái phát hoặc đi kèm đau, chảy máu, khó nuốt, người bệnh nên được bác sĩ hoặc nha sĩ kiểm tra để xác định nguyên nhân.

5. Nấm lưỡi được chẩn đoán như thế nào?

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ hoặc nha sĩ có thể chẩn đoán nấm miệng dựa trên việc quan sát các tổn thương đặc trưng trong khoang miệng.

Nếu cần thiết, bác sĩ có thể lấy một mẫu nhỏ từ vùng tổn thương để kiểm tra dưới kính hiển vi. Trường hợp nghi ngờ nhiễm nấm lan xuống thực quản, người bệnh có thể cần thực hiện thêm các xét nghiệm hoặc nội soi để đánh giá.

Đối với người trưởng thành bị nấm miệng tái phát hoặc không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, bác sĩ có thể xem xét tìm kiếm các nguyên nhân nền như bệnh lý ảnh hưởng đến miễn dịch hoặc các yếu tố khác.

6. Nấm lưỡi có nguy hiểm không?

Ở người khỏe mạnh, nấm miệng thường là tình trạng có thể điều trị được và hiếm khi gây biến chứng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, ở người suy giảm miễn dịch, nhiễm Candida có thể nghiêm trọng hơn, khó điều trị hơn hoặc lan xuống thực quản và các vị trí khác.

Do đó, không nên chủ quan nếu người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc có triệu chứng bất thường.

Đặc biệt, khó hoặc đau khi nuốt là dấu hiệu nên đi khám để được đánh giá, thay vì chỉ tự điều trị tại nhà.

7. Nấm lưỡi điều trị như thế nào?

Điều trị nấm lưỡi thường tập trung vào hai mục tiêu:

1. Kiểm soát sự phát triển quá mức của Candida.
2. Tìm và kiểm soát yếu tố thuận lợi gây nấm, nếu có.

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống nấm tại chỗ như dạng gel, dung dịch hoặc viên ngậm; trong một số trường hợp có thể cần thuốc chống nấm tác động toàn thân. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ nhiễm nấm, tình trạng sức khỏe và nguyên nhân liên quan.

Không nên tự ý dùng thuốc chống nấm đường uống, đặc biệt ở trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh gan, người đang sử dụng nhiều thuốc hoặc người bị nấm tái phát nhiều lần.

Nếu nguyên nhân liên quan đến thuốc đang sử dụng, răng giả hoặc một bệnh lý nền, việc kiểm soát các yếu tố này cũng rất quan trọng để hạn chế tái phát.

8. Cách chăm sóc và phòng ngừa nấm lưỡi

Bên cạnh điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, một số thói quen có thể giúp duy trì sức khỏe khoang miệng và giảm nguy cơ tái phát:

Vệ sinh răng miệng đúng cách

Nên đánh răng đều đặn, làm sạch kẽ răng và vệ sinh lưỡi nhẹ nhàng. Không nên cạo hoặc chà lưỡi quá mạnh vì có thể gây tổn thương niêm mạc.

Súc miệng sau khi dùng corticosteroid dạng hít

Nếu đang sử dụng thuốc corticosteroid dạng hít, cần thực hiện đúng hướng dẫn của bác sĩ và vệ sinh miệng sau khi dùng thuốc để giảm lượng thuốc lưu lại trong khoang miệng.

Vệ sinh răng giả

Răng giả nên được làm sạch thường xuyên và sử dụng đúng cách. Không nên đeo răng giả trong lúc ngủ; nếu răng giả không vừa hoặc gây tổn thương niêm mạc, nên trao đổi với nha sĩ để điều chỉnh.

Hạn chế hút thuốc

Ngừng hút thuốc không chỉ giúp giảm nguy cơ các vấn đề răng miệng mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể.

Kiểm soát bệnh lý nền

Nếu mắc tiểu đường hoặc các bệnh lý làm suy giảm miễn dịch, việc kiểm soát bệnh theo hướng dẫn của bác sĩ có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ nhiễm nấm và tái phát.

9. Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đi khám bác sĩ hoặc nha sĩ nếu:

• Các mảng trắng trong miệng không cải thiện hoặc tái phát nhiều lần.
• Đau, rát miệng khiến việc ăn uống gặp khó khăn.
• Có đau hoặc khó nuốt.
• Cảm giác thức ăn bị mắc ở cổ hoặc vùng ngực.
• Tổn thương chảy máu khi chạm nhẹ.
• Người bệnh có hệ miễn dịch suy yếu.
• Trẻ nhỏ có dấu hiệu nấm miệng, đặc biệt là trẻ còn rất nhỏ.
• Đã sử dụng thuốc điều trị nhưng triệu chứng không cải thiện hoặc nhanh chóng tái phát.

10. Một số câu hỏi thường gặp về nấm lưỡi

Nấm lưỡi có tự khỏi không?

Ở một số người khỏe mạnh, triệu chứng có thể cải thiện khi yếu tố thuận lợi được loại bỏ. Tuy nhiên, khi đã xác định là nhiễm nấm Candida, việc điều trị chống nấm có thể cần thiết để kiểm soát nhiễm trùng. Không nên chỉ dựa vào mẹo dân gian hoặc tự điều trị kéo dài, đặc biệt khi triệu chứng dai dẳng hoặc tái phát.

Nấm lưỡi có lây không?

Nấm miệng ở người khỏe mạnh thường không được xem là bệnh dễ lây qua tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, Candida có thể truyền trong một số tình huống nhất định, đặc biệt đối với người có nguy cơ cao. Vì vậy, vẫn nên chú ý vệ sinh cá nhân và không dùng chung các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với nước bọt.

Nấm lưỡi có phải do ăn nhiều đồ ngọt không?

Không nên quy kết nấm lưỡi chỉ do ăn đồ ngọt. Nhiễm Candida liên quan đến nhiều yếu tố như sử dụng kháng sinh, corticosteroid, khô miệng, đeo răng giả, tiểu đường và suy giảm miễn dịch.

Có nên tự cạo mảng trắng trên lưỡi?

Không nên cố cạo mạnh để loại bỏ mảng trắng. Nếu đó là tổn thương do Candida, việc cạo có thể làm vùng niêm mạc bên dưới đỏ, đau hoặc chảy máu. Hơn nữa, không phải mọi mảng trắng trên lưỡi đều là nấm.

Kết luận

Nấm lưỡi là một dạng nhiễm nấm Candida trong khoang miệng, thường xảy ra khi sự cân bằng hệ vi sinh bị thay đổi hoặc cơ thể có các yếu tố thuận lợi như sử dụng kháng sinh, corticosteroid dạng hít, khô miệng, đeo răng giả, tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch.

Biểu hiện thường gặp là các mảng trắng kem trên lưỡi hoặc niêm mạc miệng, kèm đau rát, thay đổi vị giác hoặc khó chịu khi ăn uống.

Tuy nhiên, không phải cứ lưỡi trắng là bị nấm. Nếu mảng trắng kéo dài, tái phát hoặc đi kèm đau, chảy máu, khó nuốt, người bệnh nên đến cơ sở y tế hoặc nha khoa để được xác định chính xác nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Việc duy trì vệ sinh răng miệng, vệ sinh răng giả đúng cách, súc miệng sau khi dùng corticosteroid dạng hít và kiểm soát tốt các bệnh lý nền có thể giúp giảm nguy cơ nấm miệng tái phát.

Nguồn sưu tầm, tham khảo

 CS1: 8 Mạc Thái Tổ, Yên Hoà, Cầu Giấy – 0329.375.178

 CS2: 31 Mạc Thái Tổ, Yên Hoà, Cầu Giấy – 0986.743.991

 CS3: 48 Vũ Phạm Hàm, Trung Hòa, Cầu Giấy – 0328.573.866

 CS4: Võng Xuyên, Phúc Thọ, Hà Nội – 0396.330.297